Cypr na pierwszy rzut oka wydaje się bardzo „łatwy” turystycznie: Europa, strefa euro, ruch turystyczny ogromny. Problem zaczyna się, gdy zachowania akceptowalne w popularnych kurortach przestają działać w mniejszych miejscowościach i przy kontaktach z lokalnymi. Rozwiązaniem jest znajomość kilku twardych zasad i nieoczywistych zwyczajów, których złamanie może skończyć się nie tylko wstydem, ale też mandatem lub realnymi kłopotami z policją.
W poniższym zestawieniu zebrano to, czego na Cyprze lepiej nie robić – od kwestii prawnych, przez zachowanie w kościołach i meczetach, po tematy drażliwe w rozmowach z mieszkańcami.
Nieświadome łamanie prawa – co jest naprawdę zabronione
Na Cyprze obowiązuje mieszanka prawa brytyjskiego i lokalnych regulacji. Kilka z nich zaskakuje osoby przyzwyczajone do „wakacyjnej swobody” w innych krajach śródziemnomorskich.
- Jazda po alkoholu – dopuszczalne stężenie to 0,5‰, ale kontrole są częste, a mandaty wysokie. Policja korzysta z blokad na koła i odholowywania aut.
- Telefon w ręku za kierownicą – słuchawka w ręce, nawet „tylko na chwilę”, jest karana. Dozwolny zestaw głośnomówiący.
- Palenie w aucie przy dzieciach – jeśli w samochodzie jest osoba niepełnoletnia, papieros może skończyć się surowym mandatem.
- Brak pasów z tyłu – miejscowi też kombinują, ale przy kontroli policja jest bez litości.
Na Cyprze funkcjonuje ruch lewostronny. Wbrew pozorom, najwięcej problemów sprawia nie autostrada, tylko skrzyżowania, ronda i pierwszeństwo pieszych. Warto założyć, że lokalni kierowcy rzadko zatrzymują się na przejściu dla pieszych z własnej inicjatywy – turysta, który nagle „wtargnie” na zebrę, może łatwo skończyć w szpitalu.
Na Cyprze za poważniejsze wykroczenia drogowe mandaty potrafią sięgnąć kilkuset euro, a policja nie ma zwyczaju „puszczać wolno turystów z ostrzeżeniem”.
Zakazane jest też posiadanie nawet niewielkich ilości narkotyków. Prawo jest w tej kwestii znacznie bardziej restrykcyjne niż w wielu krajach UE – włącznie z ryzykiem więzienia, a nie tylko grzywny. Lepiej nawet nie zbliżać się do szarej strefy „używek” na imprezach.
Polityka i podział wyspy – o czym lepiej nie żartować
Cypr jest podzielony na Republikę Cypryjską (południe) oraz nieuznawaną powszechnie Turecką Republikę Cypru Północnego. Dla wielu turystów to tylko linia na mapie, dla mieszkańców – wciąż żywa trauma.
W rozmowie z Cypryjczykami greckimi lepiej unikać:
- mówienia o „północnym Cyprze” jak o zupełnie osobnym, równorzędnym państwie,
- lekceważących komentarzy o inwazji z 1974 roku,
- żartów z tureckich i greckich flag, murali, pomników.
Dla wielu rodzin temat zaginionych, przesiedlonych i utraconych domów jest absolutnie osobisty. Rozmowa jest możliwa, bywa bardzo szczera, ale nie powinna być inicjowana „z ciekawości turysty” przy pierwszym piwie.
Przekraczanie „zielonej linii” – co wolno, a czego unikać
Przekroczenie granicy między południem a północą jest dziś stosunkowo proste, ale wymaga stosowania się do kilku reguł:
Po pierwsze, do wjazdu na północ potrzebny jest dowód osobisty lub paszport. Pieczątka zwykle nie jest wbijana do dokumentu, ale dane są rejestrowane w systemie. Nie warto eksperymentować z „wejściem bokiem” poza oficjalnymi przejściami.
Po drugie, nie każde ubezpieczenie samochodu z południa działa na północy. Trzeba dokupić dodatkowe ubezpieczenie na granicy; jazda bez niego w razie kolizji to proszenie się o bardzo kosztowne kłopoty.
Po trzecie, kwestie własności. Znaczna część hoteli i gruntów na północy to nieruchomości po Grekach cypryjskich, przejęte po 1974 roku. Wynajęcie pokoju w takim miejscu nie jest nielegalne jako turysta, ale kupowanie nieruchomości w tym rejonie to ryzyko procesów i sporów prawnych.
Nie warto też obnosić się na południu z pamiątkami z flagą północnego Cypru czy zdjęciami w stylu „kontrowersyjna przygoda” – lokalni odbiorą to jako brak szacunku, nawet jeśli intencja była „tylko turystyczna”.
Miejsca sakralne – ubiór, zachowanie i fotografia
Cztery ściany kościoła czy meczetu na Cyprze to wciąż przestrzeń święta, a nie „ładny kadr na Instagram”. Zasady są proste, ale bywają egzekwowane bardziej konsekwentnie niż w wielu krajach Europy Zachodniej.
Nie wypada wchodzić do cerkwi czy kościoła w stroju plażowym: ramiona i uda powinny być zakryte. Krótkie szorty, głębokie dekolty czy prześwitujące ubrania są niemile widziane – w niektórych świątyniach wierni bez wahania zwracają uwagę turystom.
Fotografowanie ikon i wnętrz
Duża część cypryjskiego dziedzictwa religijnego to stare ikony, freski i ikonostasy, często wpisane na listę UNESCO. Nie wszędzie wolno robić zdjęcia, a tam, gdzie jest to dozwolone, obowiązują konkretne zasady.
Przede wszystkim należy sprawdzić oznaczenia przy wejściu lub zapytać osobę z obsługi. Znak przekreślonego aparatu oznacza zakaz fotografowania – i nie jest on „do negocjacji”, nawet jeśli „to tylko jedno zdjęcie”.
Jeśli zdjęcia są dozwolone, zwykle obowiązuje zakaz używania flesza. Światło lampy błyskowej uszkadza pigmenty starych malowideł; strażnicy potrafią bardzo stanowczo reagować, gdy ktoś uruchamia lampę „bo wyszło za ciemno”.
Niespecjalnie dobrze widziane jest też pozowanie „na modłę influencera” – z plecami do ołtarza, z udawaną modlitwą czy teatralnymi gestami. Dla miejscowych świątynia pozostaje przestrzenią modlitwy, a nie scenografią.
W meczetach obowiązuje dodatkowo zdjęcie butów oraz skromny strój; kobietom bywa oferowana chusta do zakrycia włosów. Odmowa zrobienia tego przy wejściu będzie odebrana jako brak elementarnego szacunku, nie jako „wyraz indywidualizmu”.
Plaże i natura – czego absolutnie nie ruszać
Cypr to nie tylko hotele i kluby, ale też obszary chronione, często z bardzo czułą przyrodą. Tu wchodzi w grę zarówno prawo unijne, jak i lokalne regulacje.
Po pierwsze, ochrona żółwi morskich. Na wielu plażach, zwłaszcza w okolicach Lara Beach czy w rejonie Akamas, gniazda żółwi są oznaczone palikami i siatkami. Dotykanie, przestawianie, a tym bardziej rozgrzebywanie takich miejsc jest zakazane i może skończyć się poważnymi konsekwencjami.
Na części plaż sezonowo obowiązuje zakaz rozstawiania leżaków czy parasoli w określonych strefach, właśnie z powodu lęgu żółwi – złamanie oznaczeń nie jest „niewinnym przesunięciem sprzętu”, tylko naruszeniem obszaru chronionego.
Po drugie, zbieranie „pamiątek z natury”. Kamienie z konkretnych stanowisk archeologicznych, stare dachówki, fragmenty ceramiki – wszystko to jest traktowane jako potencjalny zabytek. Wynoszenie czegokolwiek z terenów wykopalisk jest nielegalne, nawet jeśli to „tylko mały kamyczek ze starożytnych ruin”.
W rejonach leśnych palenie ognisk poza wyznaczonymi miejscami, a nawet nieostrożne używanie grilla, jest traktowane bardzo poważnie. Lasy cypryjskie są silnie zagrożone pożarami; okresowe zakazy wstępu czy grillowania nie są „propozycją”, tylko twardym zakazem.
Jedzenie, picie i napiwki – co uchodzi, a co jest niegrzeczne
Kuchnia cypryjska jest nastawiona na dzielenie się: meze, wspólne talerze, przekąski do wina. Kilka zachowań, które w niektórych krajach uchodzą, tutaj potrafi zepsuć atmosferę przy stole.
Nie wypada:
- otwarcie narzekać na porcje jako „za małe” – zwykle są wręcz ogromne, a prośba o dokładkę brzmi jak zarzut wobec gospodarza,
- samodzielnie przesuwać krzeseł i stolików w zatłoczonej tawernie bez zapytania obsługi,
- traktować ouzo, zivanii czy lokalnych nalewek jak „materiał do zaliczenia” – mocny alkohol pije się wolniej, do jedzenia.
Alkohol w miejscach publicznych jest generalnie akceptowany, ale nie w każdej formie. Spacer z otwartą butelką wódki po centrum miasta to dość prosta droga do spotkania z policją lub co najmniej nieprzyjemnej rozmowy. Piwo w ogródku, wino w tawernie – jak najbardziej, ale uliczna „melina” z ekipy turystycznej jest źle widziana.
Napiwki i płacenie rachunku
Na Cyprze napiwki nie są aż tak zinstytucjonalizowane jak w USA, ale oczekuje się ich w rozsądnym wymiarze. Normą jest 5–10% rachunku, w zależności od poziomu restauracji i zadowolenia z obsługi.
Nie ma zwyczaju zostawiania symbolicznych kilku centów – to jest odbierane jako sygnał niezadowolenia z obsługi. Jeśli posiłek był w porządku, zwykle zaokrągla się rachunek w górę lub zostawia banknot w adekwatnej wysokości.
Nie warto też nadużywać płacenia „na osiem kart po równo” w bardzo małych lokalach. Lepiej od razu przy składaniu zamówienia poprosić o osobne rachunki albo jeden rachunek, który grupa rozliczy między sobą.
Codzienne relacje – co uchodzi, a co psuje kontakt z lokalnymi
Cypryjczycy są na ogół otwarci, ale mają kilka niewypowiedzianych zasad dotyczących dystansu, punktualności i sposobu rozmawiania.
Nadmierny pośpiech i agresywne egzekwowanie „punktualności co do minuty” nie budują sympatii. Jeśli ktoś mówi, że będzie „za pięć minut”, oznacza to często 10–15 minut. Nerwowe komentarze i donosy typu „miał być o 14:00, a jest 14:07” nie poprawią sytuacji.
W rozmowie niezbyt dobrze odbierane są też:
- porównania typu „u nas w Polsce to działa lepiej/szybciej/uczciwiej”,
- narzekanie na „lenistwo południowców” w kontekście sjesty i wolniejszego tempa pracy,
- zbyt brutalne wchodzenie na tematy religii i polityki „dla sportu”.
Za to docenia się próby użycia kilku słów po grecku, zainteresowanie lokalnym jedzeniem, winem, zwyczajami. Nie ma potrzeby udawać „swojaka”; wystarczy podstawowy poziom szacunku i ciekawości bez wyższościowego tonu.
Zakupy i pamiątki – czego nie kupować i nie wywozić
Oprócz kwestii związanych z przyrodą i zabytkami istnieje też kilka tematów dotyczących zwykłych zakupów.
Po pierwsze, podróbki markowych torebek, zegarków i ubrań. W kurortach da się na nie trafić, ale wywóz i wwożenie do innych krajów UE może skończyć się konfiskatą, a w skrajnych przypadkach karą finansową. Celne kontrole są rzadkie, ale realne.
Po drugie, „autentyczne” antyki. Sprzedaż oryginalnych starożytnych artefaktów bez stosownych dokumentów jest w praktyce nielegalna; jeśli ktoś próbuje sprzedać coś jako „starożytną figurkę” za 50 euro na bazarze, niemal na pewno jest to albo falsyfikat, albo przedmiot o niejasnym pochodzeniu.
Po trzecie, produkty z części żółwi, rzadkich skorupiaków czy koralowców. Nawet jeśli nie złapie celnik cypryjski, może zrobić to kontrola przy powrocie. Z punktu widzenia prawa lepiej skupić się na winie, oliwie, miodzie, serach, ziołach i innych spożywczych pamiątkach.
Podsumowanie – o czym pamiętać, żeby nie narobić sobie kłopotów
Cypr nie jest krajem „trudnym kulturowo”, ale ma kilka punktów wrażliwych. Najwięcej problemów wynika z trzech obszarów: ruchu drogowego, podejścia do miejsc sakralnych i ignorowania realnego podziału wyspy. Do tego dochodzą drobiazgi obyczajowe, które decydują, czy turysta jest traktowany jak mile widziany gość, czy kolejny „hałaśliwy przybysz z all inclusive”.
Przestrzeganie lokalnych zakazów i niewypowiedzianych zasad nie wymaga dużego wysiłku – wystarczy uważność, brak demonstracyjnej „europejskiej wyższości” i gotowość do dostosowania się do kraju, w którym się gości, a nie który „ma się dopasować do turysty”.